Bayılma (senkop), beyne giden kan akımının kısa süreli azalmasıyla oluşan ani ve kendiliğinden düzelen bilinç kaybıdır. Dengesizlik, etrafın dönmesi ve bayılacak gibi olma aynı şey değildir; olayın doğru tarif edilmesi tanı için kritiktir.
Belirtinin örüntüsü neden önemlidir?
- Uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, ağrı veya kan görme sonrası bulantı-terleme ile gelişen olay refleks senkopla uyumlu olabilir.
- Ayağa kalkınca olan göz kararması ortostatik tansiyon düşmesini düşündürür.
- Efor sırasında, yatarken veya çarpıntı/göğüs ağrısıyla gelişen ani bayılma kalp kaynaklı risk taşır.
- Başını çevirince etrafın dönmesi iç kulakla; konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük nörolojik acille ilişkili olabilir.
- Nöbet benzeri hareketler senkopta da olabilir; dil ısırma, uzun bilinç bulanıklığı ve olay öyküsü birlikte değerlendirilir.
Olası nedenler
Bu liste olasılıkları anlamaya yardımcı olur; yakınmaya bakarak kesin tanı konulamaz.
- Refleks (vazovagal) senkop ve ortostatik hipotansiyon
- Yavaş veya hızlı ritim bozuklukları
- Ciddi aort darlığı, hipertrofik kardiyomiyopati veya pulmoner emboli
- Sıvı kaybı, kanama, ilaçlar ve otonom sinir sistemi bozuklukları
- İç kulak hastalıkları, nörolojik durumlar, düşük kan şekeri
- Epileptik nöbet ve senkop dışı bilinç kaybı nedenleri
Değerlendirmede neler sorulur?
- Olay öncesi duruş, tetikleyici, uyarıcı belirtiler ve bilinç kaybı süresi
- Tanığın gördüğü renk değişimi, hareketler, solunum ve iyileşme biçimi
- Efor, çarpıntı, göğüs ağrısı ve ailede ani ölüm öyküsü
- Yatar ve ayakta tansiyon ölçümü, kalp ve nörolojik muayene
- İlaçlar, sıvı alımı, kanama ve eşlik eden hastalıklar
Hangi testler düşünülebilir?
- Her gerçek senkopta öykü, muayene ve 12 derivasyonlu EKG temel değerlendirmedir
- Ortostatik tansiyon ölçümü
- Klinik kuşkuya göre ekokardiyografi ve ritim monitörü
- Seyrek olayda uzun süreli olay kaydedici veya implante monitör
- Eforla olayda efor değerlendirmesi; nörolojik testler yalnızca uygun bulgu varsa
Evde ne kaydedilebilir?
- Olayın saati, duruşu ve ne yaparken geliştiği
- Öncesinde bulantı, terleme, çarpıntı veya göğüs ağrısı
- Tanığın çekebildiği güvenli video ve olay süresi
- İyileşmenin ne kadar sürdüğü, yaralanma ve idrar kaçırma
- O günkü ilaç, sıvı, yemek ve hastalık durumu
Ne zaman 112 aranmalı?
İnternetten yanıt beklemeyin
- Efor sırasında veya yatarken bayılma
- Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya çarpıntıyla bilinç kaybı
- Bilinç ve konuşmanın hızla normale dönmemesi
- Yüzde kayma, kol-bacak güçsüzlüğü veya yeni şiddetli baş ağrısı
- Ciddi yaralanma, kanama veya gebelikte bayılma
Sık sorulan sorular
Her bayılma nöbet midir?
Hayır. Senkop daha sık görülür; olayın ayrıntıları ve tanık anlatımı ayrımda önemlidir.
Tüm testler normalse sorun yok mudur?
Seyrek ritimler kısa testlerde yakalanmayabilir; risk düzeyine göre uzun izlem gerekebilir.
Vazovagal senkop zararsız mıdır?
Çoğu zaman yaşamı tehdit etmez; ancak düşme-yaralanma ve benzer görünen kalp nedenleri değerlendirilmelidir.