Kritik uzuv iskemisi hakkında temel bilgiler
Güncel adıyla kronik uzvu tehdit eden iskemi, ileri periferik arter hastalığına bağlı dinlenme ağrısı, iyileşmeyen yara veya kangrenle seyreden ciddi dolaşım bozukluğudur. Özellikle diyabet, böbrek hastalığı ve sigara riski artırır. Ağrı geceleri artabilir ve ayağı yataktan sarkıtmakla azalabilir; enfeksiyon, doku kaybını hızlandırır. Değerlendirmede yara ve enfeksiyonun yanı sıra ayak bileği/parmak basıncı, transkütan oksijen ve damar görüntülemesi kullanılır. Amaç yalnız damarı açmak değil, uzvu ve işlevi korumaktır. Hızlı biçimde damar cerrahisi/girişimsel ekip, yara bakımı, enfeksiyon, diyabet ve ayak sağlığı uzmanlarını bir araya getiren plan yapılır. Uygun hastada endovasküler veya cerrahi revaskülarizasyon, yara bakımı ve risk faktörü tedavisi birlikte yürütülür.
Nasıl değerlendirilir?
Güncel kullanımda kronik uzvu tehdit eden iskemi; dinlenme ağrısı, iyileşmeyen yara veya doku kaybının yetersiz arter kan akımıyla ilişkisini anlatır. Ayak muayenesi, dolaşım ölçümleri ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Enfeksiyon ve diyabetik sinir hasarı da değerlendirilir.
Tedavi ve izlemde nelere dikkat edilir?
Damar akımını iyileştirme seçenekleri yara bakımı, enfeksiyon kontrolü ve risk azaltmayla birlikte planlanır. Tedavi yalnız pansumandan ibaret değildir. Yeni kararma, yayılan kızarıklık veya hızla artan ağrı erken değerlendirme gerektirir.
Yara ağrımıyorsa dolaşım sorunu önemsiz mi?
Hayır. Özellikle diyabette sinir hasarı ağrıyı azaltabilir. İyileşmeyen ayak yarası ağrısız olsa da dolaşım ve enfeksiyon yönünden değerlendirilmelidir.
Kaynaklar ve ileri okuma
Konunun değerlendirme çerçevesi için seçilmiş kılavuz ve bilimsel yayınlar: