Kritik uzuv iskemisi nedir?
Güncel adıyla kronik uzvu tehdit eden iskemi, ileri periferik arter hastalığına bağlı dinlenme ağrısı, iyileşmeyen yara veya kangrenle seyreden ciddi dolaşım bozukluğudur. Özellikle diyabet, böbrek hastalığı ve sigara riski artırır. Ağrı geceleri artabilir ve ayağı yataktan sarkıtmakla azalabilir; enfeksiyon, doku kaybını hızlandırır. Değerlendirmede yara ve enfeksiyonun yanı sıra ayak bileği/parmak basıncı, transkütan oksijen ve damar görüntülemesi kullanılır. Amaç yalnız damarı açmak değil, uzvu ve işlevi korumaktır. Hızlı biçimde damar cerrahisi/girişimsel ekip, yara bakımı, enfeksiyon, diyabet ve ayak sağlığı uzmanlarını bir araya getiren plan yapılır. Uygun hastada endovasküler veya cerrahi revaskülarizasyon, yara bakımı ve risk faktörü tedavisi birlikte yürütülür.
Nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme; yakınmanın başlangıcı ve seyri, eşlik eden hastalıklar, kullanılan ilaçlar, fizik muayene ve kişiye uygun testlerin birlikte yorumlanmasına dayanır. Tek bir belirti veya test sonucu klinik bağlamdan bağımsız biçimde tanı koydurmaz.
Tedavi ve izlem nasıl planlanır?
Tedavi altta yatan mekanizmaya, belirtilerin ağırlığına, kalp-damar riskine ve eşlik eden hastalıklara göre kişiselleştirilir. İlaçlar hekim önerisi olmadan başlanmamalı, bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir.
Yeni başlayan veya uzayan göğüs baskısı; nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, bayılma ya da ani kötüleşmeyle birlikteyse kişi kendi aracıyla yola çıkmamalı ve 112 aranmalıdır.
Daha ileri bilgi
Bu başlık için seçilmiş güncel uluslararası yayın:
2024 ACC/AHA Guideline for lower extremity peripheral artery disease — PubMed ↗
Bağlantı ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi PubMed kayıt sayfasını açar.